: 152163
POWIAT ŚREDZKI ŚLĄSKI:SKARB ŚREDZKI

Skarb Średzki - skarb "tysiąclecia"





13 czerwca 1985r. przy ul. Daszyńskiego w Środzie Śląskiej podczas kopania fundamentów łyżka koparki rozbiła XIV-wieczny ceramiczny garnek z ponad trzema tysiącami groszy praskich. Trzy lata później 24 maja 1988 roku około 15 metrów na zachód od pierwszego znaleziska odkryto podobne monety srebrne oraz złote floreny. Po kilku dniach zaczęto znajdować pierwsze złote ozdoby na podmiejskim śmietnisku, na który trafił gruz z tego wykopu. Do końca roku 1988 odzyskiwano części skarbu z rąk przypadkowych znalazców oraz prowadzono poszukiwania archeologiczne. W efekcie tych starań ostatecznie zgromadzono: osiem segmentów korony zwieńczonych siedmioma orłami i spiętych sześcioma szpilami z kwiatonami, kolistą zaponę z kameą, parę zawieszek zdobionych obustronnie, parę zawieszek zdobionych jednostronnie, bransoletę, trzy ozdobne pierścienie, wąską taśmę ze złotej blachy oraz 3924 monety srebrne i 39 złotych. W roku 1995 wszystkie klejnoty zostały poddane konserwacji (i częściowo rekonstrukcji) w pracowni konserwatorskiej Muzeum Narodowego w Krakowie.


Do najstarszych w całym zespole należą obustronnie zdobione zawieszki (zausznice), dekorowane na awersie i rewersie filigranem, wysadzane granatami, szafirami, cytrynami i perłami. Na awersach dodano później półksięźycowe nakładki z dekoracją grawerowaną i z użyciem emalii, na rewersach znajdują się wytłaczane nakładki w kształcie stylizowanej palmety i otaczających ją trzech lwów. Znaczne rozmiary (63 x 66 mm) i ciężar (41- 42 g) ozdób świadczą o stosowaniu ich jako zawieszek przy niewieścich nakryciach głowy (czepcach, opaskach itp.). Tego rodzaju koliste zawieszki często były używane na obszarze Bizancjum i na terenach pozostających w kręgu oddziaływania sztuki bizantyjskiej. Analogie złotnicze mogą wskazywać na Sycylię jako miejsce wykonania zawieszek.




Druga para zawieszek (zausznic) mniejszych (60,5 x 62,5 mm) i tylko jednostronnie zdobionych, ma formę zbliżoną do wyżej opisanych. Na awersie, wysadzanym czeskimi granatami, filigran w formie wolutek położono mniej precyzyjnie niż na zawieszkach większych. Z tego samego warsztatu pochodzi zapewne bransoleta z repusowanymi guzkami, niemal identycznymi jak zakończenia zawieszek, i z figurką ptaka (orła, sokoła) na zapięciu. Oba przedmioty zawieszki mniejsze i bransoleta - powstały przypuszczalnie na Węgrzech w II poł. XIII w.





Jedną z najciekawszych części skarbu jest kolista (średnica l 29,3 mm) zapona (fibula) z kameą wyciętą w niebieskim chalcedonie, wysadzana granatami, szmaragdami, szafirem i perłami (22 kamienie nie zachowane). Zapony służyły do spinania na piersiach lub na ramionach ceremonialnych płaszczy dworskich albo kap liturgicznych. Miały różne kształty, najczęściej jednak koliste, i były bogato kameryzowane. Zapona średzka to największa ze znanych dotąd zapon typu obręczowego. Powstała zapewne w Italii, w kręgu złotniczym dworu Staufów, w 2 poł. XIII w. Jej centralny element ozdobny kamea z wyobrażeniem orła został być może wykonany w warsztacie sycylijskim ok. 1240 r.





Złota korona z orłami to dzieło wyjątkowe, nie mające analogii w zachowanych koronach średniowiecznych. Należy do wykształconego w XIII w. typu niskiej korony segmentowej z kwiatonami (fleuronami). Trapezoidalne segmenty dolne, zrobione z podwójnych blaszek, zwieńczone są orłami z pierścieniami w dziobach i spięte szpilami z kwiatonem. Koronę zdobiły pierwotnie 193 kamienie: granaty, spinele, szafiry, szmaragdy, akwamaryny, tektyty i perły oraz plakietki emalii komórkowej i żłobinowej na zlocie. Układ dekoracji segmentów oparto na zasadzie alternacji. To arcydzieło złotnictwa powstało zapewne w ośrodku paryskim w początkach XIV w., na co wskazują analogie ze złotnictwem francuskim. Można brać pod uwagę także krąg dworu praskiego, gdzie pracowali złotnicy francuscy i włoscy. Korona była niewątpliwie ceremonialną ozdobą niewieścią, sprawioną być może z okazji ślubu.





Do precjozów powstałych w l pół. XIV w. należą: pierścień z szafirem (Czechy) i taśma do zdobienia opraw relikwiarzy, ksiąg lub kaset (Praga). Pierścień z główkami smoków ujmującymi kasztę (kamień nie zachowany) pochodzi z 2 poł. XIII w.



Prawdopodobne jest, że wraz z klejnotami ukryto także monety (z końca XIII i I poł. XIV w.). Największą grupę stanowią srebrne grosze praskie Jana Luksemburczyka (3824 egz.) i Wacława II (98 egz.), grosz miśnieński Fryderyka II i halerz wrocławski Jana Luksemburczyka. Monety złote to: dukat Francesca Dandolo (Wenecja) i floreny: Wacława I legnickiego (Śląsk), Albrechta II (Austria), Odona (Eudes'a) IV (Burgundia), Jana Luksemburczyka (Czechy, 2 egz.; Florencja, 9 egz.), Gwidona (Guigues'a) VIII (delfinat Viennois), Karola Roberta i Ludwika I Wielkiego (Węgry).



Do wielu zagadkowych problemów, jakie łączą się ze znalezionymi w Środzie Śląskiej klejnotami i monetami, należy także podstawowe pytanie: do kogo należał skarb i kiedy został ukryty. Wiele danych wskazuje, iż złote ozdoby mogły pochodzić ze skarbca czeskiego z czasów panowania dynastii Luksemburgów i stanowiły zastaw dla pożyczki pieniężnej zaciągniętej u średzkich Żydów przez Karola IV (1346 1378). Księstwo wrocławskie, na którego terenie leżała Środa Śląska, przeszło w 1335 r. mocą aktu sukcesyjnego pod berło króla Jana Luksemburczyka. Środa, ośrodek handlowy o dużym znaczeniu, była szczególnie związana z dworem praskim poprzez osobę Jana ze Środy, sekretarza, a później kanclerza Karola IV. Depozyt królewski został przypuszczalnie ukryty podczas prześladowań Żydów w okresie zarazy zw. czarną śmiercią - dżumy, która dotarła na Śląsk w połowie wieku XIV.








Drukuj

 
K o m e n d a   W o j e w ó d z k a   P o l i c j i   w e   W r o c ł a w i u    ©   By MH & MK
Ten Serwer nie jest w żaden sposób połączony z siecią komputerową Policji
i zawiera tylko jawne dane udostępniane przez Komendę Wojewódzką Policji we Wrocławiu